Ceny w Oslo 2025/26: Ile kosztuje bilet do muzeum, kanapka z krewetkami i piwo?

Opublikowano: 12.02.2026
11 min czytania
Panorama miasta Oslo, Norwegia, z nowoczesną architekturą i nabrzeżem.
Wyjazd do Oslo w 2025 roku to koszt około 400-600 zł (1050-1580 NOK) za dzień na osobę przy oszczędnym podróżowaniu, wliczając w to nocleg w hostelu, jedzenie z supermarketu i darmowe atrakcje. Bardziej komfortowy pobyt z restauracjami i biletami wstępu to wydatek rzędu 800-1200 zł (2100-3160 NOK) dziennie. Kluczem do sukcesu jest planowanie, które pozwala znacząco obniżyć koszty i cieszyć się tym niezwykłym miastem bez drenażu portfela. Pamiętaj, że walutą jest korona norweska (NOK).
REKLAMA

Wprowadzenie: Oslo – Drogo, ale Coraz Dostępniej!

Oslo od lat ma opinię jednego z najdroższych miast Europy i... jest w tym sporo prawdy. Jednak dzięki stabilnej sytuacji gospodarczej i niższej inflacji niż w wielu krajach Unii Europejskiej, różnice cenowe powoli się zacierają. Tanie bilety lotnicze, często na lotnisko Oslo-Torp, otwierają drzwi do fiordów, ale to dopiero początek przygody z norweskim cennikiem. Przygotuj się na to, że prawdziwe wydatki zaczną się po wylądowaniu, ale nie martw się – z naszym poradnikiem zaplanujesz budżet, który pozwoli Ci w pełni cieszyć się stolicą Norwegii.

Tanie loty, drogie życie? Jak to wygląda w praktyce

Bilet lotniczy za 80 zł to fantastyczna okazja, ale pamiętaj, że to zaledwie ułamek całkowitych kosztów. Transfer z oddalonego o 120 km lotniska Torp do centrum Oslo może kosztować kilkukrotnie więcej niż sam lot. Dlatego kluczowe jest uwzględnienie wszystkich składowych wyjazdu – od transportu, przez jedzenie, aż po noclegi i atrakcje.

Korona Norweska (NOK) – Twoja waluta w Oslo

Oficjalną walutą w Norwegii jest korona norweska, oznaczana jako NOK lub kr. Warto przed wyjazdem sprawdzić aktualny kurs, ale dla ułatwienia w tym artykule będziemy przyjmować przelicznik 1 NOK = 0,38 PLN. Pamiętaj, że Norwegia jest krajem niemal bezgotówkowym, więc karta płatnicza (najlepiej wielowalutowa) będzie Twoim najlepszym przyjacielem.
REKLAMA

Inflacja pod kontrolą – dobra wiadomość dla turystów

W ostatnich latach, gdy ceny w Polsce i Europie rosły w zastraszającym tempie, norweska gospodarka radziła sobie znacznie lepiej. Dzięki temu ceny w Oslo, choć wciąż wysokie, nie szokują już tak bardzo jak kiedyś. To sprawia, że podróż do Norwegii staje się z roku na rok coraz bardziej przystępna dla turystów z Polski.

Planowanie to klucz do sukcesu

Spontaniczny wyjazd do Oslo może być bolesny dla portfela. Rezerwacja noclegów i biletów na transport z wyprzedzeniem, a także świadome planowanie posiłków i zwiedzania, to absolutna podstawa. Ten przewodnik pomoże Ci zrozumieć strukturę kosztów i znaleźć sposoby na mądre oszczędności bez rezygnacji z fantastycznych przeżyć.

Transport w Oslo: Jak Poruszać Się po Mieście i Okolicy?

Transport publiczny w Oslo jest doskonale zorganizowany, punktualny i... stosunkowo drogi. Obejmuje metro (T-bane), autobusy, tramwaje i promy. System opłat opiera się na strefach, ale na szczęście całe centrum i wszystkie linie metra mieszczą się w strefie 1, co znacznie upraszcza planowanie podróży po mieście. Warto jednak dobrze przemyśleć strategię zakupu biletów, aby nie przepłacać.

Z lotniska do centrum – pierwszy duży wydatek

Jeśli lądujesz na głównym lotnisku Gardermoen (OSL), najszybszą opcją jest pociąg Flytoget (ok. 240 NOK / 91 zł), ale tańszą alternatywą są pociągi regionalne Vy (ok. 120 NOK / 46 zł). Transfer z lotniska Torp (TRF) to koszt około 300-350 NOK (114-133 zł) za autobus, co często przewyższa cenę biletu lotniczego. Jest to wydatek, który trzeba bezwzględnie wliczyć w budżet.

Komunikacja miejska Ruter – bilety i strefy

Za transport publiczny w Oslo odpowiada firma Ruter. Najwygodniej kupować bilety przez aplikację Ruter. Bilet jednorazowy na strefę 1 kosztuje 42 NOK (ok. 16 zł) i jest ważny przez 60 minut, umożliwiając przesiadki. Kupno biletu u kierowcy autobusu jest droższe i kosztuje 60 NOK (ok. 23 zł).

Bilet jednorazowy vs. bilet okresowy – co się opłaca?

Jeśli planujesz więcej niż dwa przejazdy dziennie, bilet jednorazowy przestaje być opłacalny. Warto rozważyć bilet 24-godzinny za 127 NOK (ok. 48 zł) lub 7-dniowy za 355 NOK (ok. 135 zł). Dla turystów planujących intensywne zwiedzanie najlepszą opcją może okazać się karta Oslo Pass, która obejmuje darmowy transport.

Oslo na rowerze – alternatywa dla aktywnych

W sezonie letnim świetną alternatywą jest system rowerów miejskich Oslo Bysykkel. Wykupienie dostępu na cały dzień kosztuje 59 NOK (ok. 22 zł), a na cały sezon 529 NOK (ok. 201 zł). To doskonały sposób na zwiedzanie miasta w swoim tempie i podziwianie urokliwych zakątków, jednocześnie oszczędzając na biletach.
Niebieskie tramwaje na mokrej ulicy w Oslo, budynki, ludzie, rowery.
Nowoczesny katamaran Legacy of the Fjords cumujący przy zielonym fiordzie.

Ceny Jedzenia w Oslo: Od Supermarketu po Restaurację

Jedzenie to kategoria, w której różnice cenowe między Polską a Norwegią są najbardziej odczuwalne. Wyjście do restauracji może być sporym wydatkiem, ale istnieje wiele sposobów na smaczne i stosunkowo tanie jedzenie. Kluczem jest mądre korzystanie z supermarketów, polowanie na oferty i próbowanie lokalnych specjałów w przystępnych cenowo miejscach. Poniżej znajdziesz szczegółowe zestawienie kosztów, które pomoże Ci zaplanować kulinarny budżet.

Zakupy w supermarkecie – oszczędność w praktyce

Najtańsze zakupy zrobisz w dyskontach takich jak Rema 1000, Kiwi czy Coop Extra. Ceny podstawowych produktów są o kilkadziesiąt procent wyższe niż w Polsce: chleb kosztuje ok. 30-40 NOK (11-15 zł), litr mleka ok. 20 NOK (7,60 zł), a kilogram sera żółtego ok. 120 NOK (46 zł). Warto szukać produktów marek własnych i promocji.

Street food – kanapka z krewetkami i pølse

Norweskim klasykiem street foodu jest pølse, czyli hot dog, którego kupisz w budkach typu 7-Eleven czy Narvesen za 40-50 NOK (15-19 zł). Latem koniecznie spróbuj kanapki z krewetkami (rekesmørbrød), która w porcie Aker Brygge może kosztować około 120-150 NOK (46-57 zł). To pyszna i sycąca przekąska.

Fast food i sieciówki – znajome smaki w norweskich cenach

Jeśli masz ochotę na coś znajomego, w Oslo nie brakuje sieciówek. Zestaw Big Mac w McDonald's to koszt około 140 NOK (53 zł). Tańszą opcją może być pizza – w Domino's najmniejszy placek (20 cm) można dostać już od 69 NOK (26 zł), ale duża pizza to już wydatek rzędu 200 NOK (76 zł).

Obiad w restauracji – na co się przygotować?

Planując obiad w prostej restauracji, musisz liczyć się z wydatkiem minimum 200-250 NOK (76-95 zł) za danie główne. W restauracjach średniej klasy ceny dań głównych często przekraczają 300 NOK (114 zł). Warto szukać ofert lunchowych (dagens rett), które bywają znacznie tańsze.

Kawa i ciastko – chwila relaksu i jej koszt

Norwegowie kochają kawę, a kawiarni w Oslo jest mnóstwo. Za cappuccino zapłacisz około 45-55 NOK (17-21 zł), a za kawałek ciasta lub słynną cynamonową bułeczkę (kanelbolle) kolejne 40-50 NOK (15-19 zł). To miły, ale odczuwalny dla budżetu wydatek.

Atrakcje i Zwiedzanie: Ile Kosztują Bilety Wstępu?

Oslo to miasto pełne fantastycznych muzeów, galerii sztuki i zapierających dech w piersiach widoków. Wiele z nich jest płatnych, a ceny biletów mogą stanowić znaczną część budżetu. Na szczęście stolica Norwegii oferuje również mnóstwo darmowych atrakcji, które pozwalają poczuć jej wyjątkowy klimat bez wydawania ani jednej korony. Warto z góry zaplanować, co chcesz zobaczyć, i sprawdzić, czy zakup karty turystycznej nie będzie dla Ciebie najlepszym rozwiązaniem.

Ceny biletów do najpopularniejszych muzeów

Wstęp do najważniejszych placówek to spory wydatek. Bilet normalny do nowego Muzeum Muncha kosztuje 160 NOK (ok. 61 zł), do Muzeum Narodowego 200 NOK (ok. 76 zł), a do Muzeum Statku Polarnego Fram na półwyspie Bygdøy 140 NOK (ok. 53 zł). Zwiedzenie kilku muzeów w jeden weekend może więc kosztować kilkaset koron.

Oslo Pass – Twój klucz do miasta

Jeśli planujesz intensywne zwiedzanie, zakup karty Oslo Pass jest niemal obowiązkowy. Karta zapewnia darmowy wstęp do ponad 30 muzeów, nielimitowane przejazdy komunikacją miejską (w strefach 1 i 2) oraz zniżki w niektórych restauracjach i na inne atrakcje. Karta 24-godzinna kosztuje 495 NOK (ok. 188 zł), 48-godzinna 720 NOK (ok. 274 zł), a 72-godzinna 895 NOK (ok. 340 zł).

Darmowe atrakcje – piękno Oslo bez wydawania pieniędzy

Na szczęście Oslo oferuje też wiele za darmo. Koniecznie przespaceruj się po Parku Vigelanda z niezwykłymi rzeźbami, wejdź na dach Opery, aby podziwiać panoramę miasta, i odkryj artystyczną dzielnicę Grünerløkka. Wiele muzeów oferuje darmowy wstęp w określone dni tygodnia, co warto sprawdzić przed wizytą.

Rejs po fiordzie – perspektywa, która ma swoją cenę

Podziwianie miasta od strony wody to niezapomniane przeżycie. Dwugodzinny rejs widokowy po Oslofjordzie to koszt około 400 NOK (ok. 152 zł) za osobę. Tańszą alternatywą jest skorzystanie z promów komunikacji miejskiej (objętych biletem Ruter lub Oslo Pass), które kursują na pobliskie wyspy, oferując równie piękne widoki.
Nowoczesne budynki Opery i Muzeum Muncha nad wodą w Oslo.
Monumentalna granitowa rzeźba Monolit, splecione postaci ludzkie, Park Vigelanda.
Jakie są najlepsze darmowe atrakcje w Oslo?
Czy opłaca się kupić Oslo Pass na 24 godziny?

Noclegi w Oslo: Gdzie Spać i Ile to Kosztuje?

Zakwaterowanie to kolejny duży wydatek podczas podróży do Oslo. Ceny, podobnie jak w innych europejskich stolicach, są wysokie, ale rynek oferuje szeroki wybór opcji na każdą kieszeń – od łóżek w wieloosobowych dormitoriach po luksusowe hotele z widokiem na fiord. Kluczem do znalezienia dobrej oferty jest rezerwacja z dużym, nawet kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, zwłaszcza jeśli planujesz przyjazd w szczycie sezonu letniego.

Hostele – opcja dla oszczędnych i towarzyskich

Najtańszą opcją na nocleg w Oslo są hostele. Ceny za łóżko w pokoju wieloosobowym (dormitorium) zaczynają się od około 350-450 NOK (133-171 zł) za noc. To świetna opcja dla podróżujących solo, którzy chcą poznać innych ludzi i maksymalnie ograniczyć koszty. Wiele hosteli oferuje dostęp do wspólnej kuchni, co pozwala dodatkowo zaoszczędzić na jedzeniu.

Hotele budżetowe – kompromis między ceną a komfortem

W mieście działa kilka sieci hoteli budżetowych, które oferują małe, ale funkcjonalne pokoje bez zbędnych luksusów. Ceny za dwuosobowy pokój w takim hotelu zaczynają się od około 900-1100 NOK (342-418 zł) za noc. To dobry wybór dla par lub osób, które cenią sobie prywatność, ale nie chcą wydawać fortuny.

Średnia półka cenowa – komfort w centrum miasta

Za pokój dwuosobowy z prywatną łazienką w hotelu o standardzie trzech gwiazdek, w dobrej lokalizacji, trzeba zapłacić od 1300 do 1800 NOK (494-684 zł) za noc. W tej cenie często zawarte jest smaczne skandynawskie śniadanie w formie bufetu, co pozwala zaoszczędzić na jednym posiłku w ciągu dnia. Rezerwując z wyprzedzeniem, można znaleźć atrakcyjne oferty.

Airbnb i wynajem krótkoterminowy

Wynajem mieszkania lub pokoju przez Airbnb może być opłacalną alternatywą, zwłaszcza dla grup lub rodzin. Ceny są bardzo zróżnicowane w zależności od lokalizacji i standardu, ale często można znaleźć oferty konkurencyjne w stosunku do hoteli. Największą zaletą jest dostęp do kuchni, co drastycznie obniża koszty wyżywienia.
Praktyczna porada: Woda z kranu w Oslo (i całej Norwegii) jest doskonałej jakości i w pełni zdatna do picia. Zawsze miej przy sobie butelkę wielorazową i napełniaj ją za darmo, oszczędzając nawet kilkadziesiąt koron dziennie na wodzie butelkowanej!

Ceny Alkoholu i Życie Nocne: Gdzie na Piwo w Oslo?

Norwegia słynie z bardzo restrykcyjnej polityki alkoholowej i wysokich cen, co sprawia, że Oslo nie jest wymarzonym miejscem dla miłośników imprez. Wyjście na piwo czy drinka to luksus, a zakup mocniejszych trunków jest możliwy tylko w specjalnych, państwowych sklepach. Warto znać te zasady, aby uniknąć niemiłych niespodzianek i odpowiednio zaplanować wieczorne wyjścia.

Piwo w pubie – luksus dla wtajemniczonych

Przygotuj się na szok cenowy. Za 0,4l lub 0,5l lokalnego piwa (lokalt øl) w pubie w centrum Oslo zapłacisz od 95 do 120 NOK (36-46 zł). Ceny piw rzemieślniczych (craft beer) często sięgają 150 NOK (57 zł) lub więcej. To jeden z najwyższych kosztów, jakie poniesiesz w norweskiej gastronomii.

Vinmonopolet – państwowy monopol na mocne trunki

Wino, wódkę i inne alkohole o zawartości powyżej 4,7% można kupić wyłącznie w sieci państwowych sklepów Vinmonopolet. Mają one ograniczone godziny otwarcia i są zamknięte w niedziele. Ceny są bardzo wysokie – najtańsza butelka wina to koszt około 130 NOK (49 zł).

Piwo z supermarketu – zasada 4,7%

W zwykłych sklepach spożywczych można kupić tylko piwo i cydr o zawartości alkoholu do 4,7%. Sprzedaż jest dozwolona tylko w określonych godzinach (zazwyczaj do 20:00 w dni powszednie i do 18:00 w soboty). Cena puszki lokalnego piwa (0,5l) to około 30-40 NOK (11-15 zł), co jest zdecydowanie najtańszą opcją.

Podsumowanie: Czy Wyjazd do Oslo się Opłaca?

Oslo bez wątpienia jest drogim miastem, ale oferuje doświadczenia, których nie znajdziesz nigdzie indziej. Połączenie światowej klasy muzeów, innowacyjnej architektury i oszałamiającej natury na wyciągnięcie ręki tworzy absolutnie unikalną mieszankę. Kluczem do udanego i niedrogiego wyjazdu jest świadome planowanie i mądre zarządzanie budżetem. Z odpowiednim przygotowaniem, podróż do stolicy Norwegii nie musi zrujnować Twojego portfela, a wspomnienia z pewnością będą bezcenne.

Przykładowy budżet dzienny – wersja oszczędna

Dla podróżnika z ograniczonym budżetem dzienny koszt może wyglądać następująco: nocleg w hostelu (400 NOK), jedzenie z supermarketu (250 NOK), bilet 24h na komunikację (127 NOK) i darmowe atrakcje. Daje to sumę około 777 NOK (ok. 295 zł), nie wliczając biletów wstępu. Jest to budżet wymagający dyscypliny, ale w pełni realny.

Przykładowy budżet dzienny – wersja komfortowa

Jeśli chcesz podróżować wygodniej, budżet może kształtować się inaczej: nocleg w hotelu (1500 NOK za pokój dla 2 osób, czyli 750 NOK/os.), śniadanie w hotelu, lunch na mieście (150 NOK), obiad w restauracji (300 NOK), bilet do muzeum (180 NOK) i kawa (50 NOK). Łącznie daje to około 1430 NOK (ok. 543 zł) na osobę dziennie.

Czy Oslo jest warte swojej ceny?

Absolutnie tak. To miasto, które zachwyca na każdym kroku – od spaceru po dachu Opery, przez rejs po fiordzie, po kontakt ze sztuką Muncha. Wysokie ceny są rekompensowane przez niezwykłą jakość życia, bezpieczeństwo, czystość i dostęp do natury. Wyjazd do Oslo to inwestycja w niezapomniane wspomnienia i doświadczenia, które zostaną z Tobą na długo.
Podoba Ci się ten artykuł?Twoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze treści.
1
Klify Miraflores w Limie, droga nad oceanem i miejskie wieżowce.
PERU. City Break w Limie: Weekend w kulinarnej stolicy Ameryki Południowej
Odkryj, co zjeść i zobaczyć w Limie – stolicy Peru i kulinarnej stolicy Ameryki Południowej. W naszym przewodniku znajdziesz najlepsze miejsca na posiłki oraz atrakcje turystyczne, które warto odwiedzić.
3
29.01.20263 min
2
Tropikalna plaża z palmami i żaglówką na tle zachodzącego słońca.
W tym artykule odkryjesz najpiękniejsze plaże Panamy, w tym rajskie archipelagi San Blas oraz Bocas del Toro. Podzielimy się również naszymi doświadczeniami z podróży oraz wskazówkami, które pomogą Ci w organizacji wyjazdu.
1
29.01.20264 min
3
Trekking po lodowcu Perito Moreno: Jak zorganizować i ile to kosztuje?
Trekking po lodowcu Perito Moreno: Jak zorganizować i ile to kosztuje?
Perito Moreno to jeden z niewielu lodowców na świecie, który nadal rośnie, co czyni go niezwykłym miejscem do odwiedzenia w Patagonii. Trekking po lodowcu to niezapomniane doświadczenie, które powinno znaleźć się na liście każdego podróżnika. W tym artykule dowiesz się, jak zorganizować swój trekking, jakie są koszty i co powinieneś wiedzieć przed wyjazdem.
1
29.01.2026tester3 min
4
Ilustracja do tematu: Podróż solo – jak zadbać o swoje bezpieczeństwo? Praktyczne porady dla samotnie podróżujących kobiet.
Podróż solo – jak zadbać o swoje bezpieczeństwo? Praktyczne porady dla samotnie podróżujących kobiet.
Samotne podróżowanie to niezwykła przygoda, która uczy niezależności, otwiera na świat i pozwala odkryć siebie na nowo. Aby Twoja wymarzona podróż solo była nie tylko ekscytująca, ale przede wszystkim bezpieczna, przygotowaliśmy wyczerpujący poradnik. Znajdziesz tu praktyczne wskazówki dotyczące każdego etapu wyjazdu – od planowania, przez pakowanie, aż po codzienne nawyki w nowym miejscu.
0
14.07.20269 min
5
Ilustracja do tematu: Jak wybrać powerbank do samolotu? Limity Wh, zasady bezpieczeństwa i praktyczna checklista
Jak wybrać powerbank do samolotu? Limity Wh, zasady bezpieczeństwa i praktyczna checklista
Podróżowanie z elektroniką stało się nieodłącznym elementem współczesnej turystyki. Zrozumienie zasad dotyczących przewożenia przenośnych źródeł energii w samolocie to klucz do bezproblemowej odprawy i spokojnego lotu.
0
11.07.202611 min
Dowiedz się więcej
Rozmawiaj z kocham.travel i dowiedz się czego tylko zechcesz
Czy opłaca się kupić kartę turystyczną Oslo Pass?
Czy wynajem roweru miejskiego w Oslo jest opłacalny?
Gdzie w Norwegii można kupić mocniejszy alkohol?
Ile kosztują podstawowe produkty spożywcze w supermarkecie?
Ile kosztuje dojazd z lotniska Torp do centrum miasta?
Ile kosztuje kawa i ciastko w kawiarni?
Ile kosztuje pokój w hotelu budżetowym?
Ile kosztuje rejs po fiordzie w Oslo?
Ile kosztuje zestaw w popularnych sieciówkach fast food?
Ile trzeba zapłacić za obiad w restauracji?
Jaka jest cena biletu jednorazowego na komunikację miejską?
Jaka jest cena kanapki z krewetkami w Oslo?
Jaka jest cena za nocleg w hostelu?
Jaka waluta obowiązuje w Oslo i czy warto brać gotówkę?
Jakie darmowe atrakcje można zwiedzić w Oslo?
Jakie są ceny biletów do najpopularniejszych muzeów?
Jakie są ceny piwa w pubach w Oslo?
Jakie są koszty dojazdu z lotniska Gardermoen do centrum?
Jaki jest dzienny budżet na oszczędny wyjazd do Oslo?
Kiedy opłaca się kupić bilet 24-godzinny lub 7-dniowy?
Rekomendowane
Lima
Klify Miraflores w Limie, droga nad oceanem i miejskie wieżowce.
PERU. City Break w Limie: Weekend w kulinarnej stolicy Ameryki Południowej
Odkryj, co zjeść i zobaczyć w Limie – stolicy Peru i kulinarnej stolicy Ameryki Południowej. W naszym przewodniku znajdziesz najlepsze miejsca na posiłki oraz atrakcje turystyczne, które warto odwiedzić.
3
29.01.20263 min
Panama
Tropikalna plaża z palmami i żaglówką na tle zachodzącego słońca.
W tym artykule odkryjesz najpiękniejsze plaże Panamy, w tym rajskie archipelagi San Blas oraz Bocas del Toro. Podzielimy się również naszymi doświadczeniami z podróży oraz wskazówkami, które pomogą Ci w organizacji wyjazdu.
1
29.01.20264 min
El Calafate
Trekking po lodowcu Perito Moreno: Jak zorganizować i ile to kosztuje?
Trekking po lodowcu Perito Moreno: Jak zorganizować i ile to kosztuje?
Perito Moreno to jeden z niewielu lodowców na świecie, który nadal rośnie, co czyni go niezwykłym miejscem do odwiedzenia w Patagonii. Trekking po lodowcu to niezapomniane doświadczenie, które powinno znaleźć się na liście każdego podróżnika. W tym artykule dowiesz się, jak zorganizować swój trekking, jakie są koszty i co powinieneś wiedzieć przed wyjazdem.
1
29.01.2026tester3 min
poradnik
Ilustracja do tematu: Podróż solo – jak zadbać o swoje bezpieczeństwo? Praktyczne porady dla samotnie podróżujących kobiet.
Podróż solo – jak zadbać o swoje bezpieczeństwo? Praktyczne porady dla samotnie podróżujących kobiet.
Samotne podróżowanie to niezwykła przygoda, która uczy niezależności, otwiera na świat i pozwala odkryć siebie na nowo. Aby Twoja wymarzona podróż solo była nie tylko ekscytująca, ale przede wszystkim bezpieczna, przygotowaliśmy wyczerpujący poradnik. Znajdziesz tu praktyczne wskazówki dotyczące każdego etapu wyjazdu – od planowania, przez pakowanie, aż po codzienne nawyki w nowym miejscu.
0
14.07.20269 min
© 2025 - 2026 kocham.travel. Wszelkie prawa zastrzeżone.